Beschrijving
De aanslag van Harry Mulisch is een van de meest gevierde Nederlandse romans van de twintigste eeuw. Het boek vertelt het verhaal van Anton Steenwijk, wiens leven voor altijd verandert tijdens een dramatische gebeurtenis in de Tweede Wereldoorlog. Als twaalfjarige jongen wordt Anton getuige van de moord op de collaborateur Fake Ploeg in zijn straat in Haarlem. Door een impulsieve daad van buren wordt het lijk voor het huis van de familie Steenwijk gelegd, met verwoestende gevolgen.
Die nacht wordt Antons hele familie door de Duitsers opgepakt en geëxecuteerd. Alleen Anton overleeft en groeit op bij zijn oom en tante. Het trauma van deze gebeurtenis laat hem nooit meer los. Gedurende zijn verdere leven wordt hij op cruciale momenten geconfronteerd met mensen die op verschillende manieren betrokken waren bij de gebeurtenissen van die fatale nacht.
Mulisch construeert zijn verhaal in vijf episodes die zich afspelen op verschillende tijdstippen na de oorlog: in 1952, 1956, 1966 en 1981. Bij elke ontmoeting krijgt Anton meer inzicht in wat er werkelijk gebeurde en waarom bepaalde beslissingen werden genomen. Hij ontmoet achtereenvolgens de politieman die erbij was, de verzetsstrijder die Ploeg doodde, de dochter van zijn buren en uiteindelijk de vrouw die het lijk liet verslepen.
De roman behandelt complexe thema’s als schuld, vergeving, toeval en de rol van het lot in menselijke levens. Mulisch onderzoekt hoe traumatische oorlogservaringen generaties lang doorwerken en hoe mensen omgaan met morele dilemma’s in extreme omstandigheden. Het boek toont aan hoe een enkele nacht het hele verdere leven van een persoon kan bepalen en hoe de zoektocht naar waarheid en betekenis een levenslange opgave kan zijn.
De aanslag werd in 1982 bekroond met de Literatuurprijs van de gemeente Amsterdam en is verfilmd door Fons Rademakers, die er in 1987 een Oscar voor Beste Buitenlandse Film mee won. Het boek geldt als een mijlpaal in de Nederlandse naoorlogse literatuur en wordt vaak beschouwd als Mulisch’ meesterwerk.
Het verhaal speelt zich voornamelijk af in Haarlem en Amsterdam en biedt een indringende blik op het Nederland van de wederopbouw. Mulisch toont hoe de oorlog niet alleen tijdens het conflict zelf slachtoffers maakte, maar hoe de gevolgen ervan decennia later nog steeds voelbaar zijn. De roman combineert een meeslepende plot met diepgaande psychologische en filosofische reflecties over de menselijke natuur.
Door zijn heldere stijl en universele thematiek heeft De aanslag internationale erkenning gekregen en is het vertaald in vele talen. Het boek wordt regelmatig gebruikt in het onderwijs als voorbeeld van hoogwaardige Nederlandse literatuur over de Tweede Wereldoorlog.
Meer informatie over dit boek: